ئاسایشی ئەقڵ

حسێن مەحمود

8-05-2022

3066جار خوێندراوەتەوە


 

هەندێ چەمک هەن ڕۆژانە لەدەزگاکانی ڕاگەیاندن و میدیادا بەرگوێمان دەکەوێت ، وەک ئاسایشی نەتەوەیی ، ئاسایشی خۆراک ، ئاسایشی ئاو، ئاسایشی ژینگە .... هتد  .ئێستا چەمکێکی نوێ لەبواری فکرولێکۆڵینەوەدا هاتۆتە ئارا ئەویش بریتیە لە ئاسایشی ئەقڵ .هەموو ئەو کێشەو ئاستەنگانەی ڕوبەڕوی شارستانیەت وکۆمەڵگا جیاوازەکان دەبێتەوە پابەستی نەبونی جۆرێکە لە ئاسایش کەبەئاسایشی ئەقڵ ناوزەد دەکرێ.

ئاسایشی ئەقڵ بریتیە لە باش بەڕێوەبردنی ژیانی مرۆڤ لەهەموو بارودۆخێکدا و دەربازبون لە وەهم وبەرگری لەبەرامبەر ملکەچپێکردن بەهەموو جۆرەکانیەوە وڕزگاربون لە وەسیەتی سیاسی و کۆمەڵایەتی و تەویریسی دروشمبازی ، بەکارهێنانی ئەقڵ واتا وەستانەوە دژبە هۆشیاری ساختەو و ئایدیۆلۆجیای لەقوتونراو کەلەهایپەر مارکێتە گەورەکانەوە بۆ بەرخۆری ئەقڵ نمایش دەکرێ.

هەموو ئەو کێشەو گرفتانەی ڕوبەڕوی کۆمەڵگاکان دەبێتەوە تاڕادەیەکی زۆر پەیوەندیدارە بە تەڵەزگەی ئاسایشی ئەقڵ. ئەگەرجەستەی نەخۆش پێویستی بە دەرمان هەبێت بۆ چارەسەرکردن ئەوا تەندروستی ئەقڵ بریتیەلەبەکارهێنان ، بریتیە لەوەگەڕخستن وئەکتیڤ بون وشکاندنی کۆدەکان . بریتیەلەتێپەڕاندنی دۆگماکان .سعیدناشید بیرمەندی مەغریبی گوزارەیەک بۆ ئەم حاڵەتە بەکار دەهێنێت و ناوی دەنێت تیمارکردن بەفەلسەفە.

ئیقساکردنی  فەلسەفە لەکایەی سیاسەت و پەروەردە تیغێکە بۆڕژاندنی خوێنی ئەقڵ . هەرلەم بوارەدا فەیلەسوفی نەمساوی فیتگنشتاین دەڵێ مرۆڤ وەک چۆن ڕۆژانە شیعر دەنوسێ ،پێویستە فەلسەفەش بنوسێ .دیارەئەو مەبەستی ئەوەنیە هەموو کەس بێتە فەیلەسوف ، بەڵکو مەبەستی ڕەخساندنی کەش و هەوایەکە بۆ ئەوەی چیدی ئەقڵ تەشەنوج نەکات. بونی قەیرانی قوڵ وناعەدالەتی ، قورسایی گەورە لەسەرسینگی نیشتیمان کەتوانای هەناسەدانی لاوازکردبێ ، ململانێی بێمانای سیاسی و لێڵبونی ئاسۆی کۆمەڵایەتی ، لێخوڕینی دەسەڵات لەسەر ڕەوڕەوەو حیکایەتی ستۆک لە خۆرهەڵاتدا بەشێوەیەکی گشتی ، بەرئەنجامی تێکچونی ئاسایشی ئەقڵە.

ئەقڵێک کەبیەوێ ئاسایش بێت و لەئێستادا بژی دەبێ دەسبەردای زۆر چەمک و بنەما بێت کەگرینگترینیان وازهێنانە لەعەزفکردنی مێژوو لەسەر تاکەوەتەرێک و لەسەر دروشمی ناڕاست.


ئەم وتارە دەربڕی رای نووسەر خۆیەتی