ئەو چیرۆکانەی دەبێت بزانرێن، ئایا ڕاستە زمان ناسنامەی نەتەوەیە...!

محەمەد ئەمین پێنجوێنی

11-01-2022

5632جار خوێندراوەتەوە


ئێمە ساڵی ۱۹۹٤ لە بیست و یەکی نیساندا (ڕۆژی ڕۆژنامەگەری کوردی) ،لە شاری بەرلین ئەنستیتووتی کوردیمان ئاوا کرد. لە یەکەم کۆبوونەوەی دەستەی دامەزرێنەری ئەو دەزگایەدا، سێ خاڵمان بە ئامانج گرت و ئەو خاڵانەمان کردە پرۆگرامی کارەکانمان:

یەكەم ـ هەوڵدان بۆ ناساندنی کلتووری کوردستان، بە گەلانی ئەوروپا، ئەوەیش بە وەرگێڕانی مێژوو و کلتوورە  دەوڵەمەندەکەمان، بۆ سەر زمانە زیندووەکانی جیهان وەکوو ئینگلیزی و ئەڵمانی و فەرەنسی.

دووەم ـ گرنگیدانی زانستییانە بە مێژوو و زمانی کوردی.

سێەم ـ هەوڵدان بۆ دروستکردنی تۆڕی پێوەندی لەگەڵ دەزگە دبلۆماسی و سیاسییەکان بەئ ومێدی بنیادنانی (لۆبیەك) بۆ کورد .

لەو بوارانەدا هەنگاوی باشمان نا و گەلێک سمینیار و میهرەجانی نێونەتەوەییمان لە پایەتەختە جۆراوجۆرەکانی ئەوروپادا، ڕێکخست، وەکوو بپریس و برۆکسل و ستۆكهۆڵم وهتد...

 گرنگی زۆریشمان بە پرسی زمان و فێربوونی زمانی کوردی دەدا، بە تایبەتی لەناو کوردەکانی باکوور، کە لە ئەوروپا دەژیان. گەلێك جار پرسیارمان لێ دەکرا گەلۆ بۆچی ئەوەندە گرنگی بەزمان دەدەن؟ وەڵامی ئێمە بەم جۆرە بوو: زۆر لە مێژە نووسەر و زانا ئیستیعمارییەکان گووتویانە: ئەگەر ویستتان گەلێك یان نەتەوەیەك لە سەر زەوی بسڕنەوە و بیخەنە دەرەوەی مێژوو، ئەوا  زمانەکەی قەدەغە بکەن و کلتوورو مێژووکەی بسوتێنن!

لەسەر بناغەی ئەم تیۆرە، داگیرکەرانی کوردستان هەمیشە هەوڵیان داوە زمانەکەمان قەدەغە بکەن، مێژووەکەمان بشێوێنن و سووکایەتی پێ بکەن، بەم سیاسەتە نامرۆڤانەیە  ویستوویانە بمانخەنە دەرەوەی مێژوو. سەڕای ئەو هەموو هۆڤێتی  و سیاسەتی قڕ کردنەی بەسەریاندا هێناوین، بەڵام گەلی کورد زمان و میژووی خۆی هەر پاراستووە. لە مێژووی نزیکماندا گەلێ نموونەی بەرخۆدانی زیندوومان هەیە، (لەیلا زانا)یان پازدە ساڵ حوکم دا لەبەر ئەوەی بە زمانی کوردی سوێندی پەرلەمانتاری خوارد .. لە سمینارێکدا لە بەرلین نووسەری گەورەی باکوور (یەشار کەمال)  گووتی: لە پۆلی سەرەتاییدا  یەك ڕستەی کوردیم گووت، مامۆستاکەم زلەیەکی لێ دام پەردەی گوێم دڕا و ئێستەش بەو ئازارەوە دەتلێمەوە،( زارا محەمەدی) پێنج ساڵ زیندانی دەکرێ لەبەرئەوەی وانەی کوردی بە قوتابییەکانی گووتوەتەوە، (دڵشاد مەریوانی) لە باشوور لە سێدارە دەدرێ، لەبەر ئەوەی تیپی لاتینی و زاراوەی کرمانجی فێری قووتابییەکانی دەکرد،  ژنە تێکۆشەرێکی کورد لە باکوور لەبەر ئەوەی لە دادگە بە کوردی وەڵامی داوەتەوە، شەش مانگ لە کولانەی سەگدا زیندانی دەکرێ.

(سەلیم بەرەکات) شاعیر و نووسەری گەورەی کورد لە ڕۆژاوا، دەڵێت: لە پۆلی سێیەمی ناوەندی بە کوردی قسەم کرد، کە زانیان کوردم چەند ساڵ  لە خوێندن دووریان خستمەوە. ئەم نموونانە نیشانمان دەدا، کە مرۆڤی کورد زمانەکەشی وەکوو نیشتمانەکەی خۆش ئەوێ، بۆیە دوژمن سیاسەتێکی نەرمترو ڕێویانەتر بۆ شێواندن و لە ناو بردنی زمانە پیرۆزەکەمان، بەکار دێنێت، ئەوەتا بە چالاکیی نهێنی  کاری کردۆتە سەر هەندێک لە پێكهاتەکانی کورد و زاراوە جیا جیاکانی وەکوو: لو، زازاکی، ئێزیدی و هەورامی، کە بەشێکیان دەڵێن: زمانەکەمان کوردی نییە و زمانی تایبەتی پێكهاتەکەی خۆمانە!!

لێرەوە ڕەخنەی توند لە دەسەڵاتدارانی باشووری کوردستان دەگرم ،کە نەمان توانی لە ماوەی ئەم سی ساڵەدا زمانێکی ستاندارد  بخولقێنین و لە قوتابخانەکانی سەرەتاییەوە زارۆکی کوردی پێ فێر بکەین،  سەرەڕای ئەم هەموو دەرفەتە ماددی، زانستیی،  مرۆیی و میدیایی، کە لە باشووردا هەیە.

ئەگەر تا بیست ساڵی تر کار وا بڕوات، زمانی کوردی لە هەرێم دەبێ بە دوو زمان  (سۆرانی و بادینی) هەر بەم بۆنەیەوە سڵاو بۆ گیانی پاکی (ئەوڕەحمانی حاجی مارف و تۆفیق وەهبی) دەنێرم،   هەروەها سوێند خواردنی ئەندام پەرلەمانەکانی کورد لە بەغدا، نامەیەکی ئاشکرا و کاریگەر بوو  بۆ ئەنقەرەو تاران.


ئەم وتارە دەربڕی رای نووسەر خۆیەتی