پەند لە ئەزموونى باپیرانمان وەربگرین

د. ئەرسەلان بایز

9-01-2022

14968جار خوێندراوەتەوە


کــۆڵــەپــشـــت (127)                                   

≠ ژیان هەمووى سەرکەوتن نیە، هەر وەکو چۆن هەمووشى هەر شکست نیە. ئەبێ دەرس و پەند لە ڕووداوە مێژووییەکان  وەربگرین. دەست بە سەرکەوتنەکانەوە بگرین و بیانپارێزین، خۆشمان لە شکستەکان بە دوور بگرین و دووبارەیان نەکەینەوە. لە ئەلقەى پێشووتر نووسینەکەى (کاک نەوشیروان)مان بە نموونە هێنابوویەوە کە دەڵێ: ( مێژوو بۆ وەرگرتنى پەندو عیبرەت دەنووسرێتەوە). ئەگەرچى مێژوونووسە ناودارەکانى کوردو شاعیرە گەورەکان گلەیی زۆریان لە گەلى کورد کردووە، کە ناتەباو خۆخۆر بوون، هۆکارى سەرەکى شکستى ڕاپەڕین و شۆڕشەکانیان زیاتر بۆ ناتەبایی ناوخۆ گێڕاوەتەوە لە هۆى دەرەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا نموونەى یەکگرتووییمان هەبووە. ئەمەش نموونەى یەکگرتووەکە:

≠ لە سەرچاوە مێژووییەکان نووسراوە: (ژەنەڕاڵ شەریف پاشا) لە ساڵى (1919) بە ناوى سەرجەم حیزب و گروپە سیاسى و ڕووناکبیرییەکانى کوردستانى تورکیا بە شێوەیەکى نافەرمى بەشدارى لە کۆنگرەى ئاشتى پاریس کرد (ڕاستە ژمارەیەک سەرۆکى هۆزى کوردیش لە ژێر کاریگەرى ئاین داوایان کرد هەر لەگەڵ تورکیا بمێننەوە). کاتێ (شەریف پاشا) داواى لە شێخى نەمر (مەلیک مەحموود) کرد لەو ئەرکەى پشتیوانى و سەرپشکى بکات. (مەلیک مەحموود) نەک هەر ڕەزامەندى خۆى نیشاندا بەڵکو سەرۆک هۆزو عەشیرەتە گەورەکانى کوردستانى عێراقى کۆکردنەوەو ڕەزامەندى هەموویانى وەرگرت، سەربارى ئەوەش (مەلیک مەحموود) نوێنەرێکى ناردە دیوى کوردستانى ئێران بۆ هەمان مەبەست. سەرچاوەکان دەڵێن: (سەید تەهاى شەمزینى و سمکۆ ئاغاى شکاکیش) ڕەزامەندییان دەربڕیوە. هەر بۆیە (شێخ مەحموود) (ڕەشید کابان و ئەحمەد بەرزنجى) وەکو نوێنەر ناردە شام، تاکو بچنە پاریس و پشتیوانى شێخ و کوردەکانى ئێرانى پێ ڕابگەیەنن. بەڵام بەداخەوە هێزەکانى فەڕەنسا کە ئەوسا لە شام بوون. هەردوو نوێنەرەکەى (مەلیک مەحموود)یان گرت و نەیان هێشت پەیامەکە بە (شەریف پاشا) بگەیەنن. دواتریش هەردوو نوێنەرەکەى شێخیان ڕادەستى هێزەکانى بەریتانیا کرد لە عێراق. بەریتانیاش هەردووکیانى سزادا.

≠ (شەریف پاشا) هەوڵێکى زۆرى دا کێشەى کورد بباتە نێو کۆبوونەوەکانى کۆنگرەى ئاشتى پاریس. تەنانەت لەگەڵ نوێنەرى ئەرمەنەکان ڕاپۆرتێکى هاوبەشیان بۆ کۆنگرەکە نووسى. کە ئەمەش دەقەکەیەتى ( ئێمەى کوردو ئەرمەن ڕێکەوتنێکى تەواومان کردووە. بەیەکەوە داوا لە کۆنگرەى ئاشتى دەکەین بە پێى مافى نەتەوەکانمان دەسەڵاتى شەرعى بدەنە هەردوولا بۆ دروستکردنى ئەرمینیاى یەکگرتووى سەربەخۆو کوردستانى سەربەخۆ بە هاوکارى یەکێ لە دەوڵەتە گەورەکان. دڵنیاشتان دەکەینەوە کە ڕێز لە مافى کەمە نەتەوەییەکانى تر دەگرین). بەڵام تورکیا و فەڕەنسا و بەریتانیا دژى ئەو نامە هاوبەشە وەستانەوەو نەیانهێشت کوردو ئەرمەن بەشداربن و هیچ پشکێکیان بەرکەوێت.

≠ وا خەریکە هەموومان بە چاوێلکەیەکى ڕەش سەیرى ئەزموونى بیست ساڵەى حوکمڕانى هەرێمى کوردستان بکەین و هیچ ئیجابیەتێکى نەبینین. بێگومان کەم و کورتیمان زۆرەو هیواى دەسکەوت و سەرکەوتنى زیاترمان دەخواست. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا نابێ دوو هێلى ڕاست و چەپ بەسەر هەموو ئەزمونەکەماندا بهێنین و چاو لە دەسکەوت و سەرکەوتنەکانى بنوقێنین. فەرموو بە پێى قەوارەو جوگرافیاو تەمەنى ئەزمونەکەى خۆمان، خۆمان لەگەڵ ئەزموونى واقیعى ژیان و گوزەران و سیاسەتى ئێرانى ئیمپراتۆریەتى ساسانى، لەگەڵ تورکیاى ئیمپراتۆریەتى عوسمان، لەگەڵ ئیمپراتۆریەتى شام، لەگەڵ عێراقى سەد ساڵ دەوڵەت بەراورد بکەین. براینە ئێمە لە ناوەڕاستى بوڕکانێکى هەڵچووین. هەر چوار دەورمان ئاگرە. هەر چوار دەورمان مینەو کار لەسەر شکستى ئەزمونەکەمان دەکەن.

≠ دوا کۆبوونەوەى مەکتەبی سیاسى هەردوو حیزب و ناردنى شاندێکى هاوبەش بۆ بەغدا هەنگاوێکى ئەرێنى و جێى دەست خۆشیە. هیوادارین هەنگاوى گەورەترى بەدوادا بێت بۆ پتەوکردنى ڕیزەکانى میللەتەکەمان، پێویستە ئێمەش هەموومان پیرۆزبایی و پشتیوانیان لێ بکەین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
+ بەشێک لەو زانیاریانە لە کتێبی (موقف الکرد من الاحتلال البریگانى للعراق) 1914-1932، نووسینى (برهان محمد فرج).







ئەم وتارە دەربڕی رای نووسەر خۆیەتی