چارەنوسی ژنان لەژێر دەسەڵاتی تاڵیباندا

بەهرە حەمەڕەش

27-08-2021

11883جار خوێندراوەتەوە


بە پێی لێکۆڵەرەوانی شارستانیەتی سۆمەری ژن/ دایک کرا بە رەمزی خاک، تاکو ئەم تێگەیشتنە دەربازی ئاینە ئیبراهیمییەکان بوو، لە وێوە بووە بەشێک لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی، کە دەڵێن ژن خاک و نیشتیمانە، یان نیشتیمان دایکە، چونکە لە هەموو شەڕ و داگیرکاری و تێپەڕاندنی سنورەکان، ژن باجی گەورە دەدات. لە بەرئەوەشە کۆمەڵناسان دەڵێن، گۆڕانکاری لە دۆخی ژن سەرەتایەکە بۆ گۆڕانکاری لە هەموو بوارەکانیتر.

لە دنیای مۆدێرن و سەردەمی، دۆخی ئافرەت وەک پێوەر بۆ پێشکەوتن و دواکەوتنی کۆمەڵگە دەبینرێت، هەر کاولکاری و شەڕێکیش، کە روودەدات بە پلەی یەکەم ئافرەتان باجەکەی دەدەن بە پێی ئەو رۆڵەی، کە لە کۆمەڵگە و خێزاندا هەیانە. لە عەقڵیەتی خێڵ و عەشیرەتدا، کە لەم ناوچەیە باڵا دەستە، ژنان وەکو یەکێک لە کاڵاکان مامەڵەیان لە گەڵ دەکرێت و لە چارەسەرکردنی کێشەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوریدا بەکاردەهێنرێن، هاوکات بەپێی عەقڵیەتی کۆمەڵگەی جوتیاریش، کە لە کۆندا لە سەر بنەمای هێز و بازو بەڕێوەچووە گرنگی بە لۆژیکی هێز دەدرێت نەک هێزی لۆژیک. لە سەر ئەم بنەمایە، تێگەیشتن و کلتوری پیاوسالاری بنیاتنراوە.

ئەوەی ئەمڕۆ لە ئەفغانستان دەبینرێت، سەرەتایەکی نوێ و نامۆ نییە، بە کلتوری ئەم ئایدۆلۆژیا و دەسەڵاتی ئەم ناوچەیە، بەر لە ئێستاش نموونەی ئەلقاعیدە و داعش حوکمیان کردووە، هەروەها بەر لە ساڵی 2001 تاڵیبان بە هەمان عەقڵیەت لە ئەفغانستان حوکمی کردووە، کە وەک نموونەی تراژیدی ژیانی سەدان مرۆڤی زوڵملێکراوی ئەم ناوچەیە نوسراوەتەوەو هەوێنی رۆمان، فیلمی دۆکۆمێنتاری بووە وەک کاری دڕاندانەی سەردەمی سەرمایەداری. ئەگەر فراوانتر بڕوانینە ئەم کێشەیە، دەوڵەتە سەرمایەدارەکان، بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە ئابوری و سیاسییەکانیان، وەک داشی دامە یاری بە ژیانی ئەم مرۆڤانەوە دەکەن، جوڵەکانیان لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە نەک دروشمەکانی مافی مرۆڤ و مافی گەلان، ئەگەر دوێنێ بەبیانوی توندڕەوی و حوکمی ئایدۆلۆژی مورسی/ 2013 وەکو ئیخوانێک لە میسر شکستی پێهێنرا، لە تونس بەهەمان شێوە ئیخوانییەکانیان بە رابەرایەتی غەنوشی/ 2021 بە کودەتا لابرد، ئەوە ئەمڕۆ بۆ جاری دووەم/ 2021، گڵۆپی سەوز بۆ توندڕەوانی تاڵیبان هەڵدەکەن و دەیانگەڕێننەوە سەر حوکم لە ئەفغانستان. بۆیە ئەمە شیکردنەوەیەکی دیکە هەڵناگرێت، جگە لە خۆپەرستی و زیاتر پتەوکردنی پایەکانی سەرمایەداری. هەروەها رێگەدان بە پەلهاویشتنی دەسەڵاتی ئیسلامی ئێران/ 1979 لەم ناوچەیە، لە رێگەی وەهابیەت/ 1747، ئیخوانەکان/ 1928 و گروپە توندڕەوەکان کەشوهەوایی کۆنەپەرستی پەرشوبڵاوتر دەکات و کەڵەکبوونێک لە هزری سیاسی و کۆمەڵایەتی لەم دەڤەرە دروست دەکات. مرۆڤی ئەم ناوچەی ئێستا لە نێوان دووهێزی کێشکردنی توندی جیهانی گلۆبال و ئاینی توندڕەون، لەم رەوشەدا مرۆڤەکانیان بەرەو نامۆبوون دەچن. بە تایبەتیش لەو کۆمەڵگە دواکەوتوانەی کە کلتوریان پتەونییەو بە ئاسانی دەکەونە ژێر کارتێکردنی ئایدۆلۆژیا و جوڵانەوەکان.

نازم حیکمەت شانۆگەرییەکی هەیە بەناوی "کەلەسەر ــ الجمجمة/ 1932"، بەپێی ئەم شانۆگەرییە سەرمایەداری نەک تەنیا یاری بە گۆشتی خەڵك دەکات، بەڵکو بە مردوویش بازرگانی بە ئێسقانەکانیانەوە/ کەلەلەسەر دەکات. رەفتاری ئەمڕۆی ئەمریکا و زلهێزەکان هەمان واقیعی سیاسی و ئابورییە، کە وڵاتانی ژێر دەسەڵاتیان راستەوخۆ و ناراستەوخۆ، بەرەو داڕوخانی هزری و مەعنەوی دەبەن.

دیارە هاتنی تاڵیبان بە شێوەیەکی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ، کاریگەری نەرێنی لە سەر ناوچەکە و جیهانیش دەبێت. کاتێکیش باس لە پێشێلکردنی ئازادییەکان دەکرێت، یەکەم زیان بەر ژیانی ژنان دەکەوێت و ئەمەش لای کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی روونە، بۆچێ لە هەندێ ناوچە بڕی خەیاڵی پارە لە پێشکەوتن و رەوشی کۆمەڵایەتی خەرج دەکەن، بەڵام لە ئەفغانستان بەبێ گوێدانە ئەم پرەنسیپە ئەخلاقی و مرۆییە ژنان پشتگوێ دەخەن و رادەستی هێزێکی بەربەری وەک تاڵیبانیان دەکەن، گەلۆ ژیانی ژنانی ئەفغانستان، لە کوێی گەمە سیاسییەکانی ئەمریکایە؟


ئەم وتارە دەربڕی رای نووسەر خۆیەتی