50 رێكخراو و نوسه‌ری بواری جینۆساید: 171 روفاتی دیكه‌ی ئەنفالکراومان بهێننەوە

04:39 - 05/08/2022

1088جار خوێندراوەتەوە

خه‌ندان-

50 رێکخراو، نوسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید و کەسوکاری ئەنفالکراوان رایده‌گه‌یه‌نن، هەر ئێسکێكی ئەنفالکراوان، کەسوکاری هەموانە و داوا ده‌كه‌ن بۆ 21ی ئه‌م مانگه‌ له‌  ڕۆژی دادپەروەریدا روفاتی 171 ئەنفالکراویان بهێننەوە.

50 رێکخراو، نوسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید و کەسوکاری ئەنفالکراوان له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا كه‌ وێنه‌یه‌كی بۆ خه‌ندان نێردراوه‌، رایده‌گه‌یه‌نن، "لە مانگی (ئاب/9)ی 2019، لە ئەنجامی هەڵدانەوەی گۆڕێکی بە کۆمەڵدا لە ناوچەی تەلشێخە لە شاری سەماوە لە باشوری عێراق، روفاتی 171 ئەنفالکراو دەرهێنرا، کە سەرجەمیان لە ژنان و منداڵانی ئەنفالکراو پێکهاتبون، دوای سێ ساڵ، تائێستا هیچ هەنگاو و هەوڵێك نابینین بۆ هێنانەوەی روفاتی ئازیزانمان بۆ باوشی نیشتمان، کە ماوەی سێ ساڵە لە پزیشکی دادی بەغدایە، ئەوەش کەمتەرخەمی و بێباکی حکومەت لە هەمبەر ئەم پرسە دەردەخات".

هۆکاری دواخستنی هێنانەوەی روفاتی ئازیزانی ئەنفالکراوانیان، بە مەبەستی وەرگرتنی سامپڵی خوێنە
ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كه‌ن، بەپێی بەدواداچونەکانیان، هۆکاری دواخستنی هێنانەوەی روفاتی ئازیزانی ئەنفالکراوانیان، بە مەبەستی وەرگرتنی سامپڵی خوێنە لە کەسوکاری ئەنفالکراوان بۆ پشکنینی (DNA) و ناسینەوەی روفاتەکان، ئەم هەنگاوەش چەند گرنگ و جێی بایەخە، بەڵام بیرکردنەوە لەم هەنگاوە، دوای سێی ساڵ لە مانەوەی روفاتەکان لە پزیشکی دادی بەغدا، بێباکی و کەمتەرخەمی لایەنی پەیوەندیدار دەردەخات.
هەمان ئەو مەترسیانە بە یادی هەموان دەهێنێتەوە، کە بەسەر روفاتی ئەنفالکراوانمان لە ساڵی 2013 هات
له‌ راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌دا هاتوه‌، "مانەوەی روفاتی ئازیزانمان لەمە زیاتر؛ نائارامی بە کەسوکاری ئەنفالکراوان بەخشیوە، چونکە هەمان ئەو مەترسیانە بە یادی هەموان دەهێنێتەوە، کە بەسەر روفاتی ئەنفالکراوانمان لە ساڵی 2013 هات، کاتێك بەهۆی شۆرتی کارەباوە، بەشێکی پزیشکی دادی نەجەف سوتاو و بەهۆیەوە روفاتی ئەنفالکراوانمان لەو شوێنە سوتا، کە ئەمەش بە بەڵگە و نوسراوی فەرمی لای حکومەتی عێراق و رێکخراو ICMPـی نێودەوڵەتی تۆمارکراوە".
ئەگەر پاساو بۆ دواخستنی هێنانەوەی روفاتی ئازیزانمان ئەنجامدانی پشکنینی (DNA) بۆ کەسوکاری ئەنفالکراوان بێت، ئەوە چەندین رێگا چارەسەر هەیە
ئه‌وه‌شیان خستوه‌ته‌ڕو، "ئەگەر پاساو بۆ دواخستنی هێنانەوەی روفاتی ئازیزانمان، بە مەبەستی ئەنجامدانی پشکنینی (DNA) بۆ کەسوکاری ئەنفالکراوان بێت، ئەوە چەندین رێگا چارەسەر هەیە، لەوانە وەرگرتنی سامپڵ لە روفاتەکان و بارکۆدکردنی سامپڵ و گۆڕی روفاتەکان، تا ئەوەی لە هەر کاتێکدا ویسترا بە بەراوردکردنی بە سامپڵی کەسوکاری ئەنفالکراوان بناسرێنەوە، ئێمە ئەم رێگایە بە باشترین و خێراترین رێگا دەبینین، بە پێچەوانە هەر رێگایەکی تر بۆ ئەم پرۆسەیە تەنها و تەنها دەبێتە هۆکاری زیاتر دواکەوتنی هێنانەوەی روفاتەکان".

داواكاریه‌كانی رێکخراو، نوسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید و کەسوکاری ئەنفالکراوان 

یەکەم: بۆ ڕۆژی 21 ئاب، کە ساڵڕۆژی یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی تاوانبارانی ڕژێمی بەعسە لەسەر دۆسیەی ئەنفال لە (21 ئابی 2006) و ئەم ڕۆژە بە فەرمی لە هەرێمی کوردستان بە ڕۆژی دادپەروەری ناسێنراوە، لەم ڕۆژەدا رووفاتی ئازیزانمان بگەڕێنرێنەوە بۆ هەرێمی کوردستان.

دوەم: له پرسی هێنانەوەی روفاتی ئەنفالکراوان و هەڵدانەوەی گۆڕ غەریبانی ئەنفالکراوانمان، گوێی لە ویستی سەرجەم کەسوکاری قوربانیانی ئەنفال بگرترێت بەبێی جیاوازی و بە یەکسانی، کە زۆرینە کەسوکاری قوربانیان و رێکخراوەکانی بواری جینۆساید و نوسەران و توێژەران و چالاکوانانی ئەم بوارە، لەگەڵ بە پەلە هێنانەوەی (171)  روفاتەکەی ئەنفالکراوانمانن.

سێیەم: بە پەلە وخێرا دەست بکرێت بە هەڵدانەوەی سەرجەم ئەو گۆڕە بە کۆمەڵانەی دیکە، کە لە هەمان ناوچەی تەلشێخە لە شاری سەماوە دۆزراونەتەوە و تائێستا بەدواداچون و کار بۆ هەڵدانەوەیان نەکراوە، کە بەشێکیان بە چەند مەترێك دورتر دەکەونە تەنیشت ئەو گۆڕەی کە روفاتی (171) ئازیزانمانی تێیدا بوو، چونکە بە هۆی گۆڕانکارییە سروشتیەکانی بیابان، مەترسی داپۆشین و بزربونی شوێنی گۆڕەکان بەردەوام هەیە.

چوارەم: داوا لە کەسوکاری ئەنفالکراوان دەکەین، بەپێی یاسای پاراستنی گۆڕە بە کۆمەڵەکانی عێراق بە ژمارە (5)ـی ساڵی (2006)، که بە یاسای ژمارە (13) ساڵی (2015) هەموارکراوەتەوە، بچن لە فەرمانگەی گۆڕە بە کۆمەڵەکان لە بەغدا داواکاری بۆ هەڵدانەوەی گۆڕەکان تۆمار بکەن، چونکە یاسای ئاماژە بۆ کراو، ئەولەویەتی داواکاریی لەم پرسە بە کەسوکاری جینۆسایدکراوان داوە.

پێنجەم: حکومەتی هەرێم و نوێنەرانی کورد لە بەغدا، پرسەکانی جینۆسایدی گەلی کورد لە هاوشانی دۆسیەکانی بودجە و نەوت، بکەنە بنەمای گفتوگۆ و رێکەوتن لە کاتی پێکهێنانی حکومەتی ئایندەی عیراق.

رێکخراوەکان و نووسەران و چالاکوانی بواری جینۆساید و کەسوکاری ئەنفالکراوان
1ـ رێکخراوی کوردستان بێ جینۆساید
2ـ رێکخراوی مانەوە بۆ پرسی شەهیدان و ئەنفالکراوان
3ـ کۆمەڵەی داکۆکی لە پرسی ئەنفال
4ـ گۆڤاری تۆپزاوە
5ـ ڕۆژنامە نوگرەسەلمان
6ـ رێکخراوی بەرگری لە مافی قوربانیانی گۆرە بەکۆمەڵەکان
7ـ رێکخراوی ژیانی نوێ بۆ ژنانی ئەنفال
8ـ رێکخراوی کوردیپێدیا بۆ ئەرشیڤکردنی زانیارییەکانمان
9ـ رێکخراوى منداڵه ونبووەكانی هەڵەبجە
10ـ رێکخراوی چاودێری کوردۆساید ـ کوردستان
11ـ رێکخراوی گەشەپێدانی مافی مرۆڤ
12ـ رێکخراوی چێرۆکەکانی ئەنفال
13ـ تۆڕی هاوپەیمانی رێکخراوە کوردستانیەکان لە پێناو دادگای تاوانی نێودەوڵەتی
14ـ رێکخراوی عەرعەر بۆ داکۆکیکردن لە نەوەی شەهیدان و ئەنفالکراوان
15ـ گروپی کار بۆ ئەنفال
16ـ ڕێکخراوی گەرمەسێر بۆ پرسی فەیلەیەکان
17ـ ناوەندی داکۆکی پشدەر بۆ قوربانیان و جینۆسایدکراوان
18ـ کۆمەڵەی روناکبیری و گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی لە کەرکوك
19ـ ڕێکخراوی میپرا بۆ پەرەپێدان و ڕۆشنبیری یارسانی
20ـ فوئاد عوسمان ـ چالاکوان لە بواری جینۆساید
21ـ وزیرە جەلال سەعید ـ چالاکوانی بواری جینۆساید
22ـ پەرژین جەعفەر حاجی روستم ـ خوشکی شەھید وئەنفال - چالاکوانی کەیسی ئەنفال و جینۆساید
23ـ سالار مەحمود ـ سەرۆکی یەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان
24ـ شارا محەمەد ـ خوشكی شەهید
25ـ عادل حاجی محەمەد ـ پارێزەر و ئەندامی پێشووتری پەرلەمانی کوردستان
26ـ نازدار ئەسعەد مەحمود ـ چالاكوان له بوارى جینوساید و كەسوكارى قوربانى ئەنفالكراوان
27ـ حازم محەمەد بلەیی ـ نوسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید
28ـ ئەحمەد مەجید ـ چالاوانی بواری جینۆساید و کەسوکاری قوربانیان
29ـ ئەیاد ئیسماعیل کاکەیی ـ پارێزەری دۆسیەی ئەنفال و دۆسیەی ئەنفالی بارزانیان لە دادگای باڵای تاوانەکان.
30ـ دیمەن محەمەد نوری ـ چالاکوانی بواری جینۆساید
31ـ عەلی بەندی ـ نوسەر و چالاکوان لە بواری ئه نفال و جینوساید
32ـ حیكمت فائق عارف ـ خاوەنی (10) شەهیدی کیمیاباران هەڵەبجە
33ـ رێکارێ مزویری ـ نووسەری بواری جینۆساید
34ـ شاخەوان شۆڕش ـ نووسەر و توێژەری بواری جینۆساید
35ـ هیوا سەید سەلیم ـ نووسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید
36ـ ئیبراهیم هەورامانی ـ نووسەر له بواری جینۆساید
37ـ هەژار هوشیار ـ توێژەر لە بواری جینۆساید
38ـ محەمەد زرنگ قەڵادزێی ـ چالاکوانی بواری جینۆساید
39ـ سمکۆ سابیر ـ نووسەر لە بواری ئەنفال و جینۆساید
40ـ عەدالەت عومەر ـ نووسەر و لێکۆڵەری بواری جینۆساید
41ـ ھەدار زوبێر بارزانی ـ پارێزەری کەیسی ئەنفال و جینۆسایدی بارزانیەکان و پەرلەمانتار لە خولی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق
42ـ ئیسماعیل هەنارەیی ـ پارێزەر و نووسەری بواری جینۆساید
43ـ گوڵاڵەی گەرمیان ـ نووسەری بواری جینۆساید
44ـ قاسم کازم ـ کەسوکاری ئەنفالکراو و چالاکوانی بواری جینۆساید
45ـ هابیل ئەحمەد كەریم ـ بەڕێوەبەری مۆنۆمێنتی ئەنفال
46ـ ڕەوان تالیب ـ چالاکوانی مەدەنی
47ـ ڕەجەب عاسی کاکەیی ـ چالاکوانی مەدەنی
48ـ جەبار ئەحمەد ـ توێژەر لە بواری جینۆساید
49ـ عەلی مەحمود ـ نوسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید
50ـ هێمن حەسیب ـ نووسەر و چالاکوانی بواری جینۆساید