بۆچی کۆچی گەنجان ڕوی لە ھەڵکشانە؟

09:56 - 19/11/2021

4641جار خوێندراوەتەوە

لەسەرەتای ئەمساڵەوە زیاتر لە 35 هەزار كەس لەهەرێمی کوردستان کۆچیان کردوە


خەندان- هێمن عەبدوڵا 

لەماوەی 11 مانگی سەرەتای ئەمساڵدا كاروانی كۆچی گەنجان و خێزانەكان لەهەرێمی كوردستانەوە بۆ ئەوروپا لەرێگەی بیلاڕوسیاوە زیادیکردوە و بەگوێرەی ئامارەکانیش لەو ماوەیەدا زیاتر لە 35 هەزار كەس لەهەرێمی كوردستانەوە كۆچیان  بۆ دەرەوە كردوە، بەشێک لە خوێندکار و مامۆستایانی زانکۆش هۆکاری کۆچ بۆ خراپی دۆخی ئابوری، نەبونی هەلی کار و نادادپەروەری کۆمەڵایەتی دەگەڕێننەوە.

هۆکاری کۆچ بۆ بێ ئومێدبونی گەنجان دەگەڕێتەوە 
شیلان زۆراب، خوێندکاری قۆناغی سێی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی هەڵەبجە بە خەندان-ی راگەیاند، كۆچی گەنجان لە كوردستان بوەتە دیاردەیەکی بەرچاو و ئەوەش دیاردەیەكی جیھانییە، بەمەبەستی باشتركردنی ژیان و خۆش گوزەرانی،  هۆکاری کۆچیش زیاتر بۆ "بێ ئومێدبونی گەنجان لە دواڕۆژ و ئایندەیان دەگەڕێتەوە بەھۆی بارودۆخی خراپی سیاسی، كۆمەڵایەتی و نایەكسانی، ئەوە جگە لەو ھەمو بەڵێنە درۆینانەی لە لایەن دەسەڵاتدارانەوە دەدرێت و جێبەجێناکرێن وەک بەڵێنی دامەزراندن، ھەلی كار و پڕۆژە جیاوازەكان كە گەنجان متمانەی تەواویان پێیان لە دەستداوە".
پێویستە شێوازی دەسەڵاتی سیاسی و کۆمەڵایەتی بگۆڕین
ئاماژەی بەوەشکرد، "بێ ئومێدی و نەمانی متمانە لەنێوان گەنج و دەسەڵات جێگای مەترسیەكی گەورەیە بۆ وڵات ھەر لە بواری پێشكەوتن، ئاستی ڕۆشنبیری، داھاتوی وڵات، كەمبونەوەی ڕێژەی دانیشتوان، كەمبونەوەی ڕێژەی ھاوسەرگیری كە ئەمە بۆ خۆی دۆخێكی مەترسیدارە، بۆیە باوەڕم وایە باشترکردنی ئەم دۆخەکە پێویستی بە گۆڕینی شێوازی دەسەڵاتی سیاسی، كۆمەڵایەتی و ئابوری ھەیە بەجۆرێک گۆڕانکارییەکان بچێتە خزمەت چارەسەری كێشەكانی كۆمەڵگاو گەنجان و بەکردار کار بۆ کەمبونەوەی کۆچ بکەن".
 گەنجان لەم وڵاتەدا خۆیان بۆ گۆڕانکاری رێکبخەنەوە
بەشێکی دیکە لە خوێندکارانی زانکۆ باوەڕیانوایە "ستەم و نادادپەروەری، كاڵبونه‌وه‌ی هه‌ستی نیشتیمانپه‌روه‌ری و کۆچ وەک دیاردەیەکی چاولێكه‌ریی"، هۆکاری بەرزبونەوەی ئامارەکانی رۆیشتنەدەرەوەی گەنجان و هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستانن، بۆیە بەپێویستی دەزانن تواناکانی گەنج لەم وڵاتەدا خۆیان بۆ گۆڕانکاری رێکبخەنەوە و ژیانێکی شایستە بۆ خۆیان و هاوڵاتیانی وڵاتەکەیان بونیاد بنێن.
هەبونی کۆچ لەهەرشوێنێک واتای هەبونی ستەم و نادادپەوەرییە
عەزیز ئیبراهیم، خوێندکاری قۆناغی چوارەمی بەشی زمانی کوردییە لە زانکۆی هەڵەبجە و دەڵێت، هەر شوێنێک کۆچ هەبو مانای وایە ئەو شوێنە ستەم و نادادپەوەری تێدایە و ئازادی مرۆڤەکان سنوردار کراوە، لە هەرێمی کوردستانیش تێکەڵبون و کۆنتڕۆڵکردنی "حکومڕانی و دەسەڵاتی سەربازی لەلایەن دو پارتی دەسەڵاتدارەوە،  هاوڵاتیان و گەنجیان بێهیواکردوە لە ئەنجامدانی گۆڕانکاری، هۆکارێکی دیکەی کۆچ بەباوەڕی من كاڵبونه‌وه‌ی هه‌ستی نیشتیمانپه‌روه‌ری و نه‌ته‌وایه‌تییه‌، بەجۆرێک دو پارتی دەسەڵاتداری کوردستان کاریان بۆ کاڵکردنەوەی ئەم هەستە نەتەوایەتییەکردوە، تاهیچ جوڵانەوە و گۆڕانکارییەک دروست نەبێت کەببێتە مەترسی لەسەریان".
جێگرەوەی کۆچ  خۆ رێکخستنەوە و  هه‌وڵدانە بۆ گۆڕانكاری
ئەو خوێندکارەی زانکۆ هۆکاری سێیەمی کۆچکردنی گەنجانی هەرێمی کوردستان بۆ وڵاتانی ئەوروپا بۆ بێباكی هاوڵاتیان خۆیان دەگەڕێنێتەوە بەجۆرێک "كۆچ بوه‌ به‌ دیارده‌یه‌كی چاولێكه‌ریی له‌ناو خەڵکدا، چونکە به‌جارێك هه‌مویان ته‌سلیمبون و ڕێگای هات و نه‌هاتیان گرتوەته‌به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ن به‌ ژیانێكی شایسته‌، ئەوەش له‌بری ئه‌وه‌ی لەهەرێمی کوردستان خۆیان ڕێكبخه‌ن و هه‌وڵی گۆڕانكاری و خۆبنیاتنان بده‌ن"، عەزیز ئیبراهیم بۆ خەندان وای وت.
چینێک هەیە لەکوردستان بێبەشن لەسەرەتاییترین مافی ژیان
مامۆستایانی زانکۆ لە باوەڕەدان نەبونی دادپەوەری کۆمەڵایەتی و هەلی کار لەدو سەرەکیترین هۆکاری کۆچی گەنجانن بۆ درەوەی وڵات، پەیوەست بەم بابەتەش م.ی.دیلان سەلام، مامۆستای بەشی زمانی کوردی لەزانکۆی هەڵەبجە بە خەندان-ی راگەیاند: بەڕای من هۆکاری سەرەکی کۆچی گەنجان دەگەڕێتەوە بۆ نەبونی هەلی کار، نادادی کۆمەڵایەتی و دروستبونی چینایەتی لەکۆمەڵگای کوردیدا بەجۆرێک چینێک لەبەرزترین ئاستی ژیاندا دەژین و چینێکی دیکە بێبەشن لەسەرەتاییترین مافەکانی ژیان".
ناڕونی داهاتوشمان بوەتەهۆی ڕەشبینی و نائومێدی
ئەوەشی خستەڕو، "ناڕونی داهاتوش لەکۆمەڵگای ئێمەدا وایکردوە گەنج تەواو ڕەشبین و نائومێد بێت. بۆیە هەوڵ دەدات بژێوی و داهاتوی خۆی لەدەرەوەی وڵات دابین بکات".
دەبێت سیستمی بەڕێوەبردن لەکوردستان بگۆڕدرێت
مامۆستا دیلان سەلام سەرەڕای ئاماژەدان بە نەبونی ئومێد بۆ داهاتویەکی رون، بەڵام باوەڕی وایە دەبێت "سیستمی بەڕێوەبردن وحوکمڕانی لەکوردستان بەتەواوەتی بگۆڕێت"، بەجۆرێک حکومەتی هەرێمی کوردستان و پەرلەمانی کوردستان دەبێت چەند هەنگاوێک بگرنەبەر بەمەبەستی گەڕانەوەی هیوا و کەمکردنەوەی رێژەی کۆچ لەوانەش ئاوڕی جدی لەژیانی تاکەکانی کۆمەڵگا بدرێتەوە، دادپەروەری کۆمەڵایەتی، هەلی کار و  بیمەی تەندروستی بۆ هاوڵاتیان دابین بکرێت.
زیاتر لە 35 هەزار كەس کۆچیان کردوە
بەپێی ئامارێکی دەزگای لوتکە بۆ کاروباری ئاوارە و پەنابەران، لە ساڵی 2018وە تاوەکو ئێستا 193 هەزار و 443 کەس کوردستان و عێراقیان بەرەو دەرەوەی وڵات جێهێشتوە، هەروەها لەسەرەتای ساڵی 2021ەوە تائێستا زیاتر لە 35 هەزار كەس لە هەرێمی کوردستانەوە بۆ دەرەوەی وڵات كۆچیان كردوە.
 بیلاڕوسیا سنورەکانی بۆ کۆچبەران واڵاکردوە
لەم کاتەدا شەپۆلی کۆچبەران لە بیلاڕوسیاوە بۆ وڵاتانی دیکە چەند مانگێکە بەردەوامە. بیلاڕوسیا سنورەکانی بۆ کۆچبەران واڵاکردوە و رۆژانە دەیان کۆچبەر لەو وڵاتەوە هەوڵدەدەن بپەڕنەوە بۆ وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەوروپا.
 بێلاڕوسیا فشار لە کۆچبەرە گەنجەکان دەکات بچنە ناوسنوری پۆڵندا
هەروەها فیدراسیۆنی سەرانسەریی پەنابەرانی عێراق بڵاویکردوەتەوە، لەم کاتەدا 3000 کۆچبەر لەسەر سنوری بێلاڕوسیا و پۆڵندان کە زیاتر لە 1000 کەسیان خەڵکی باشوری کوردستانن، رەوشی کۆچبەرانی سەرسنورییش خراپە و پۆلیسی بێلاڕوسیا فشار لە کۆچبەرە گەنجەکان دەکات بچنە ناوسنوری پۆڵندا.