سەرۆکی دەستەی دەسپاکی: لە هەمو لایەکەوە فشارمان لێدەکرێت، کۆمەڵگەی ئێمە ئالودەی واستەیە

11:27 - 21/09/2021

4089جار خوێندراوەتەوە

خەندان-

سەرۆکی دەستەی دەسپاکی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، تا ئێستا ویستێکی بەهێز نیە بۆ بەهێزکردنی دامەزراوەی دەستەی دەسپاکی هەرێمی کوردستان، دەستەکە لەچوارچێوەی ئەو دەسەڵاتە کەمە دەسوڕێتەوە و دەتوانێت ئەوەندە بکات کە کردویەتی، دەشڵێت، "لە هەمو لایەکەوە فشار دەکرێت، کۆمەڵگەی ئێمە ئالودەی واستەیە، بۆ نمونە کاتێک دادوەری لێکۆڵینەوە کەسێک دەگرێت کەم کەس هەیە لەناو و دەرەوەی دامەزراوەکەی خۆی هەوڵی نێوەندگیری و واستەی بۆ نەدا".

د. ئەحمەد ئەنوەر، سەرۆکی دەستەی دەسپاکی هەرێمی کوردستان لەمیانی بەرنامەی دیداری خەندان کە بەرنامەیەکی هەفتانەیە و لەلایەن رۆژنامەنوس هەڤاڵ محەمەدەوە ئامادەو پێشکەش دەکرێت، رایگەیاند، "ئێمە لە سەرەتای ساڵی 2014ەوە دەستمان بەکارکردن کردوە و توانایەکی سنوردارمان هەبو، بەتایبەت دۆخێکی نائاسایی ئەوکات روی لەکوردستان کرد، ئەگەر پرسیارەکە ئەوەبێت کە من چیمکردوە لەم دامەزراوە؟ ئەوا هەڵسەنگاندنی مەوزوعی بۆ کاری هەر دامەزراوەیەک ئەوەیە کە دەبێت بزانین ئەو دامەزراوەیە چەند توانای دارایی و مرۆیی لە بەردەستدایە و لەبەرامبەر ئەوەشدا چەند کاری کردوە، ناکرێت بەراوردمان بکەن بە دەستەی نەزاهەی عێراق کە زیاتر لە 12 ساڵ پێش ئێمە دەستیان بەکارکردوە، بە ئیمکانیاتێکی یەکجار زۆر، کە ئێمە بە پەنجا ساڵی دیکەش بودجەی دو تا سێ ساڵی دەستەی دەستپاکی عێراقمان بۆ دابین ناکرێت".

ئێستا سەدان دۆسیەی گەندەڵی لێکۆڵینەوەی تیادا دەکرێت و دەیان دۆسیەش لە دادگاکان یەکلایی بونەتەوە، لەروی خۆپارێزی لە گەندەڵی کۆمەڵێک هەنگاوی باش نراوە
ئاماژەی بەوەشکرد، بەپێی ئەو توانایەی کە هەیان بوە "وجودی خۆمان سەلماندوە لە کوردستان و کارمان لەسەر کۆمەڵێک دۆسیەی گەندەڵی کردوە، پێش دروستبونی دەستەی دەستپاکی دۆسیەی گەندەڵی بە دەگمەن هەبو لە دادگاکانی کوردستان، بەڵام ئێستا سەدان دۆسیەی گەندەڵی لێکۆڵینەوەی تیادا دەکرێت و دەیان دۆسیەش لە دادگاکان یەکلایی بونەتەوە، لەروی خۆپارێزی لە گەندەڵی کۆمەڵێک هەنگاوی باش نراوە، فۆڕمی ئاشکراکردنی سەروەت و سامان کە جۆرێکە لە چاودێری سەروەت و سامانی بەرپرسان بەشێوەیەکی رێک و پێک بەڕێوەدەچێت، پێمانوایە ئەو کارو چالاکییانەی کە ساڵانی رابردو کردومانە گونجاوە لەگەڵ ئەو دۆخەی کە دەستەی دەسپاکی کاری تیادا کردوە".
 دۆسیە هەبوە وەزیر، بریکاری وەزیر و بەڕێوەبەری گشتی تیادا بوە، چەندین بەڕێوەبەری گشتی فەرمانی حوکمیان بۆ دەرچوە و دواتر تەمیزی کردوەتەوە
لەبارەی ئەوەی ئایا تا ئێستا نەبوە کە وەزیرێک یان بەرپرسێکی باڵای هەرێمی کوردستان گەندەڵی بکات، سەرۆکی دەستەی دەسپاکی هەرێم وتی، "بەڵێ هەبوە و ئێستاش هەیە، با ئێوە و خەڵکیش بزانن هەر سکاڵایەک لەسەر کەسێک بێت لە هەر ئاستێک ئێمە کاری لەسەر دەکەین، میکانزمی ئێوە ئەوەیە کە سکاڵا وەردەگرین و کاری لەسەر دەکەین و کاتێک دەزانین بەڵگەی پێویست هەیە دەیخەینە بەردەم دادوەری لێکۆڵینەوەی دەسپاکی کە ژمارەیان لە کوردستان 9 کەسن و دەبنە دۆسیەی جەزائی، کە بوە دۆسیەی جەزائی رەوانەکردنی بۆ دادگا و داخستنی تەنها لە دەسەڵاتی دادوەری لێکۆڵینەوەیە، دۆسیە هەبوە وەزیر، بریکاری وەزیر و بەڕێوەبەری گشتی تیادا بوە، چەندین بەڕێوەبەری گشتی فەرمانی حوکمیان بۆ دەرچوە و دواتر تەمیزی کردوەتەوە، هەندێکی دیکەیان تا ئێستا لەسەریان ماوە، دادگاییکردن کاری ئێمە نیە، بەڵکو کاری دادگاکانە کە ئەنجومەنی دادوەری هەرێمی کوردستان سەپۆرتی دەکات".
 ئێمە لە هەرێمێکدا کاردەکەین کە زیاتر لە 800 هەزار فەرمانبەری کەرتی گشتیمان هەیە، كه‌چی 21 دادوەری دەسپاکیمان هەیە
رونیشیکردەوە، "یەکەم خاڵی گرنگ و جەوهەری لە دژایەتی گەندەڵی بونی ئیرادەیەکی سیاسی راستەقینەیە لەلای ئەو کەسانەی کە ئەو وڵاتە بەڕێوەدەبەن، ئێمە کارمان لەگەڵ کابینەی رابردو هەروەها ئەم کابینەیە کردوە کە زیاتر لە دو ساڵە دەستبەکاربوە، من ناتوانم بە هیچ کەسێک بڵێم کە ئیرادەی نیە بۆ گەندەڵی، بەتوانایەکی سنوردار دەستەی دەسپاکی کاردەکات، ئێمە لە هەرێمێکدا کاردەکەین کە زیاتر لە 800 هەزار فەرمانبەری کەرتی گشتیمان هەیە، كه‌چی 21 دادوەری دەسپاکیمان هەیە، ئەنجومەنی دادوەری 9 دادوەری تەرخانکردوە بۆ کارەکانی ئێمە و تەنها یەک دادوەریان موتەرفەریخە، هەروەها قۆناغی دادگاییکردن لەبەرئەوەی دادگایەکی تایبەت نیە لە سلێمانی جینایەتێک دەیبینێت و لە هەولێر دادگایەکی تاوان دەیبینێت و لە هەولێر دادگایەکی تاوان دەیبینێت کەوادەکات کەیسەکان زۆر دوابکەون و جۆرەها فشار و دەستێوەردان و واستەی تێدا بکرێت".
لە هەمو لایەکەوە فشار دەکرێت، کۆمەڵگەی ئێمە ئالودەی واستەیە
لەبارەی ئەوەی ئایا فشارەکان لە کوێوە دەکرێنە سەر هەرێمی کوردستان، د. ئەحمەد ئەنوەر وتی، "لە هەمو لایەکەوە فشار دەکرێت، کۆمەڵگەی ئێمە ئالودەی واستەیە، بۆ نمونە کاتێک دادوەری لێکۆڵینەوە کەسێک دەگرێت کەم کەس هەیە لەناو و دەرەوەی دامەزراوەکەی خۆی هەوڵی نێوەندگیری و واستەی بۆ نەدا، لەبەرئەوە دەبێت ئیرادەی سیاسی وردبکرێتەوە و رێگای دژایەتی گەندەڵی لە هەمو دونیا زۆر رونە، دەبێت دادگایەکی سەربەخۆ و کارات هەبێت و دامەزراوەکانی دیکە کارا و سەربەخۆ بن، کە هەمو توانا مرۆیی و لۆجسییەکانی بۆ دابینکرابێت، پاشان حکومەت چاودێری خۆی بەهێزبکات، چونکە رەقابەی داخلی یەکێکە لە خاڵەکان کە قەبارەی گەندەڵی کەمدەکاتەوە، لە هەمو دونیا هەر ئەو رێگایە هەیە هیچی دیکە نیە، چەندێک دوابکەوین لە گرتنبەری ئەو رێگایە لە پڕۆسەکە دوادەکەوین".
  تا ئێستا ویستێکی بەهێز نیە بۆ بەهێزکردنی دامەزراوەی دەستەی دەسپاکی هەرێمی کوردستان
د. ئەحمەد ئەنوەر لەبارەی ئەوەی ئایا هەوڵ هەیە بۆ ئەوەی دامەزراوەی دەستەی دەسپاکی بێڕۆڵ بێت و بە سستی بمێنێتەوە، وتی، "تا ئێستا ویستێکی بەهێز نیە بۆ بەهێزکردنی دامەزراوەی دەستەی دەسپاکی هەرێمی کوردستان، دەستەکە لەچوارچێوەی ئەو دەسەڵاتە کەمە دەسوڕێتەوە و دەتوانێت ئەوەندە بکات کە کردویەتی، حاڵی دیوانی چاودێری داراییش لە ئێمە باشتر نیە تا ئێستا، داواکاری گشتی خۆت دەزانیت وەزعی چۆنە دەسەڵاتی دادوەریش پێویستی بە ژمارەیەکی زۆر دادوەر هەیە، ئەویش پێویستی بەوە هەیە کە چاکسازیی ریشەیی تیادا بکرێت، کە وەزعی هەرێم خراپە وەزعی هەمو دامەزراوەکانی دیکە خراپە، رەنگە ئێمە تازەترینیان بین لەچاو ئەوانی دیکە، بۆیە کوردستان پێویستی بە چاکسازیی ریشەیی هەیە لە هەمو دامەزراوەکاندا، قۆناغی یەکەم دەبێت ئەو کون و کەلەبەرانە بگرین کە گەندەڵی تیادا دروست دەبێت، چونکە ئێستا لە دنیادا زیاتر خۆپارێزی گرنگە، دوەمیش گرنگه‌ هاوکاری و هەماهەنگی تەواو لەگەڵ دامەزراوەکانی چاودێری بکرێت، لە دنیاشدا هەر ئەو رێگایە هەیە".
 ئەگەر مەفرەزەیەکی دەستپاکی عێراق دەربچێت هێزی تایبەتی دژە تیرۆر لەگەڵیدا دەردەچێت
لەبارەی پەیوەندیەکانیان لەگەڵ دەستەی دەسپاکی عێراق و ئەو رەخنانەی کە دەوترێت دەستەی دەسپاکی عێراق چالاکترە لە دەستەی دەستپاکی هەرێمی کوردستان، د. ئەحمەد ئەنوەر وتی، "بەتاکید زۆریش وایە، پەیوەندیەکی باشمان هەیە، من ئەم هەفتەیە لەوێ بوم و هەمویانم بینی، ئەمساڵ دوجار سەردانی دەستەی دەسپاکی عێراقم کردوە و جارێکیش سەرۆکی دەستەی دەسپاکی عێراق سەردانی ئێرەی کردوە، بیرۆکەی ئەوەمان هەیە لەگەڵ یەکتریدا یاداشتێکی لێکتێگەیشتن واژۆ بکەین، بۆ ئەوەی بتوانین سود لە توانا و شارەزایی ئەوان وەربگرین، ئەو دامەزراوەیە کە لە 2004 بە پاڵپشتی ئەمریکیەکان دامەزراوە سەدان ملیۆن دۆلار لە دابینکردنی توانای مرۆیی و ماددی بۆ خەرجکراوە و دامەزراوەکانی فەرمی دەوڵەتی عێراق بەهەمو شێوەیەک هاوکاری دەکەن، ئەگەر مەفرەزەیەکی دەستپاکی عێراق دەربچێت هێزی تایبەتی دژە تیرۆر لەگەڵیدا دەردەچێت، چۆن توانای حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێم بەراورد ناکرێت بە هەمان شێوە توانای دەستەی دەسپاکی عێراق و هەرێمیش بەراورد ناکرێت".
کاتێک کە دیوانی چاودێری دەستی بە بەڵگەکان رانەگات و وردبینی نەکات ئەکید دەستەی دەسپاکی ناتوانێت کاری تیادا بکات
لەبارەی بونی رەخنە و تێبیینەکان لەسەر کەرتی نەوت و وزە لە هەرێم و وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، د. ئەحمەد ئەنوەر دەڵێت، "بەپێی یاسا دەزگای دیوانی چاودێری دارایی حەقیەتی هەمو داهات و خەرجیاتی هەرێمی کوردستان وردبینی بکات، ئێمە لە نێوات 20 بۆ 25 زانیاریمان هەیە لەسەر وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، ئێمە لە هەمو دۆسیەیەک داوا دەکەین دیوانی چاودێری دارایی و وردبینی بکات، بەڵام کاتێک کە دیوانی چاودێری دەستی بە بەڵگەکان رانەگات و وردبینی نەکات ئەکید دەستەی دەسپاکی ناتوانێت کاری تیادا بکات".
حەقمان بەسەر لایەنی سیاسیەوە نیە کە کێ باسی دەکات، بۆیە ئەگەر سبەینێ بیکەمە دۆسیە حاکم بەڵگەی لەمن دەوێت، بۆیە ئەو پڕۆسەیە بە دامەزراوەیی نەکراوە
لەبارەی ئەوەی ئایا زانیاریەکانیان تایبەتن بەچی کە هەیانە لەسەر دۆسیەی سامانەسروشتیەکان، سەرۆکی دەستەی دەسپاکی وتی، "تایبەت بە فرۆشتن و داهاتی نەوت، بەڵام نازانرێت بەهەدەدەردانی تیادایە یان نا، چونکە لێکۆڵینەوەی تیادا نەکراوە، بەتایبەت کە بەڵگەمان دەست نەکەوێت، بۆیە ئێمە حەقمان بەسەر لایەنی سیاسیەوە نیە کە کێ باسی دەکات، بۆیە ئەگەر سبەینێ بیکەمە دۆسیە حاکم بەڵگەی لەمن دەوێت، بۆیە ئەو پڕۆسەیە بە دامەزراوەیی نەکراوە".

لەبارەی تێپەڕبونی چوار ساڵ بەسەر تەمەنی د. ئەحمەد ئەنوەر لە سەرۆکایەتی دەستەی دەسپاکی لەکاتێکدا هێشتا نە بۆی درێژکراوەتەوە و نە جارێکی دیکە هەڵبژاردوە، د. ئەحمەد ئەنوەر وتی، "هیچ کەسێک نابێت رەخنه‌ لە ئێمە بگرێت، ئەوە کاری پەرلەمانی کوردستانە، ئێمە پێش تەواوبونی ماوەکە نوسراوی فەرمیمان کردوە و دوای تەواوبونی ماوەکەش جارێکی دیکە نوسراومان کردوە و لە راپۆرتی ساڵی رابردو باسمان کردوە، هەروەها روبەڕو بە پەرلەمانمان وتوە، ئەو بابەتە لە دەسەڵاتی ئێمەدا نیە، حەقیش نیە رەخنە لە ئێمە بگیردرێت، پەرلەمان ئەمساڵ کێشەی دو دەستەی چارەسەرکردوە و هیوادارین کێشەی دەستەی دەسپاکیش چارەسەر بکات، ئەوەندەی منیش بزانم لە بەرنامەدایە کە دوای هەڵبژاردن ئەو پرۆسەیە باس بکرێت".