عیرفان عەلی عەبدولعەزیز لە دیداری خەندان لەبارەی هۆکارەکانی لاوازبونی بزوتنەوە، گەشەنەکردنی ئیسلامیەکان و چەندین پرسێکی دیکە دەدوێت

10:42 - 13/07/2021

5426جار خوێندراوەتەوە

خەندان-

عیرفان عەلی عەبدولعەزیز، رابەری گشتی بزوتنەوەی ئیسلامی کوردستان رایگەیاند، بزوتنەوەی ئیسلامی هێزێکی کاریگەربو، بەڵام ئەوەی حزب بەرزدەکاتەوە و دەیکاتە رەقەم ئیمکاناتە، چ ئیمکاناتی تەقەمەنی و چ ئیمکاناتی ماددی و لۆجستی، ئەمانە دەبنە هۆی ئەوەی کە زیاتر گەشەبکرێت، كه‌ ئه‌وان نه‌یان بوه‌، ده‌شڵێت، لە دوای ساڵی 1991ەوە 51 مستەشار هاتن عەریزەیەکیان نوسی کە ئەوان دێنە ناو بزوتنەوەی ئیسلامی، یەک دانەیشیان وەرنەگرتون، "وتمان ئێمە ناتوانین خەڵکی جاش و موستەشار وەربگرین".

عیرفان عەلی عەبدولعەزیز لە بەرنامەی دیداری خەندان کە بەرنامەیەکی هەفتانەیە و لەلایەن رۆژنامەنوس هەڤاڵ محەمەدەوە پێشکەش دەکرێت، رایگەیاند، "بزوتنەوەی ئیسلامی لە ساڵانی نەوەدەکاندا هێزێکی کاریگەربو، بەڵام ئەوەی حزب بەرزدەکاتەوە و دەیکاتە رەقەم ئیمکاناتە، چ ئیمکاناتی تەقەمەنی و چ ئیمکاناتی ماددی و لۆجستی، ئەمانە دەبنە هۆی ئەوەی کە زیاتر گەشەبکرێت، ئێمە لەروی بەشەرییەوە هیچ کێشەیەکمان نەبو، ماشااللە لەگەرمیان و قەرەداغ و هەتا بادینان شوێن و بارەگامان هەبوە و خەڵکی باش و گیان فیدامان هەبوە، ئێمە تەنها هێز بوین لەدوای ساڵی 1991ەوە 51 مستەشار هاتن عەریزەیەکیان نوسی کە ئەوان دێنە ناو بزوتنەوەی ئیسلامی، یەک دانەیشمان وەرنەگرتن، وتمان ئێمە ناتوانین خەڵکی جاش و موستەشار وەربگرین".

 

هەزاران جاش و موستەشار چونه‌ لای یه‌كێتی و پارتی، ئەمەش وایکرد ئەوان رۆژ بە رۆژ بەهێزتربون
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو کەسانەی تر کە داواکرابون و زیاتربون لە 200 کەس "چونە ناو ئەو حزبەی تر (یەکێتی و پارتی) ئەو دو حزبەیان فراوان کرد، یەکێک لەو هۆکارانەی کە بزوتنەوەی ئیسلامی نەیتوانی وەکو ئەوان گەشەبکات ئەوەبو وەرگرتنی خەڵک مەحدود بو، ئەمە یەکێک بو لەو هۆکارانەی کە هەر لە سەرەتاوە ئەوان گەورەتر بون لە ئێمە، دواتر دەستگرتن بەسەر  داهاتی کوردستان، ئەوکات تەنانەت لەروی فکرییەوە وەرگرتنی گومرگ و باج بە حەرام دەزانرا، بەڵام ئەوان چون دەستیان گرت بەسەر هەمو گومرگەکانداو دەستیان گرت بەسەر هەمو شوێنەکاندا ئەوەش هێندەی تر هێز و توانای ماددی پێدان، لەولاشەوە هەزاران جاش و موستەشار چون لەگەڵیاندا، ئەمەش وایکرد ئەوان رۆژ بە رۆژ بەهێزتربون و ئێمەش رۆژ بەرۆژ بەرەو دواوە بێین".
کەسێکیش لەناو بزوتنەوەکە ئەگەر هەوڵی ئەوەیدابیت خۆش شتێک بکات و بگاتە ئامانجێک و پلەو مەنسەبێک دەهات پەنای بۆ ئەوانە دەبرد بۆ ئەوەی بدات لە پێگەی مامۆستا مەلا عوسمان
لەبارەی ئەوەی کە بزوتنەوەی ئیسلامی کوردستان نەیتوانیوە بەشێوەیەکی باش خۆی بەڕێوەببات، رابەری گشتی بزوتنەوەی ئیسلامی باسی لەوەکرد، "ئەوە راستە، ئێمە لەسەرەتاوە مەدرەسەی مامۆستا مەلا عوسمان کە مەدرەسەیەکی پاک و جوان بو و پێی دەوترێت مقاسیدی، ئێمە یەکەم زەربە کە لێمان کەوت و کۆمەڵێک کادیری زۆر ئەوکات بەناوی ئیخوانەوە وازیان لە ئێمە هێناو چون دانیشتن، دواتر ئێمە ئیدارەکردنی خەڵکێک کە دەخات و ئاشنا نەبو لەگەڵ مەدرەسەی مامۆستا مەلا عوسمان بەڵام رۆحێکی جیهادی هەیە و هاتوە پێشمەرگایەتی بکات، ماوەکە زۆر کەم بو بۆ ئەوەی بتوانین کۆنتڕۆڵی ئەمانە بکەین، دواتر لە ساڵی 1991 کە هاتینە خوارەوە دو مەدرەسەی تر تێکەڵمان بون مەدرەسەی مەلا ئەمین لە هەولێر و مەدرەسەی ئیمان لە سلێمانی، ئەوانە کە هاتنە ناو بزوتنەوەی ئیسلامی دو مەدرەسەی سەلەفی بون، خیلافی مەدرەسەی مامۆستا مەلا عوسمان رەوتێکی سەلەفی جیهادیان لەناو بزوتنەوەدا دروستکرد، ئەمەش بوەهۆکاری دروستبونی هەندێک ناتێگەیشتن، کەسێکیش لەناو بزوتنەوەکە ئەگەر هەوڵی ئەوەیدابیت خۆش شتێک بکات و بگاتە ئامانجێک و پلەو مەنسەبێک دەهات پەنای بۆ ئەوانە دەبرد بۆ ئەوەی بدات لە پێگەی مامۆستا مەلا عوسمان، هێز گەلێکیش هەبون لەناوچەکەدا تەغزیەی ئەو خیلافاتانەیان دەرکرد، وایکرد کە مەدرەسەی مامۆستا مەلا عوسمان زەعیف ببێت".
هیچ حزبێک بەقەد ئێمە کۆنگرەی نەکردوە
لەبارەی بەڕێوەچونی 12هەمین کۆنگرەی بزوتنەوەی ئیسلامی کوردستان عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "هیچ حزبێک بەقەد ئێمە کۆنگرەی نەکردوە، ئێمە لە ساڵی 1987ەوە تا ئێستا 11 کۆنگرەمان بەستوە کە هیچ حزبێک ئەوەی نەکردوە، ئێستا پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی 1945ەوە 12 کۆنگرەی کردوە، واتا دو ساڵ جارێک کۆنگرەیەکمان بەردەکەوێت، الحمداللە مەسەلەی کۆنگرە قەد لێی نەترساوین و ئاساییش بوە لە ساڵێکیشدا دوجار بیکەین ئەگەر پێویست بکات، بەڵام بەهۆی کۆرۆنا خەڵکێکی زۆرمان لێ شەهیدبو نەدەکرا لەوکاتەدا، کۆنگرەی ئەمجارە هەندێک ئامادەکاری دەوێت چونکە حەساسییەتی هەیە، بەڵام شورا بڕیار دەدات کەی دەکرێت".

لەبارەی ئەوەی ئایا ئێستا کاتی ئەوەیە کە گۆڕانکاری بنچینەیی لە بزوتنەوە بکرێت، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "هەمو بزوتنەوەیەکی ئیسلامی مەسەلە فیکرە، واتا ئەگەر فکرەکەی لێداببڕیت ئیتر نامێنێت، ئێمەش گەورەترین گۆڕانکاری ئەگەر بکرێت مەسەلە فکر و مەسائیلی فکریە کە ئەوە شەش مانگێکە بە سەختی دەستمان داوەتێ کە تەسقیفی ئەندامانی خۆمان بکەین و دوبارە پەروەردەیان بکەین و کادیر دروستبکەین، باشترین گۆڕانکاری ئەوەیە لەوێ بکەین، بزوتنەوەی ئیسلامی کە ئێستا خەڵک بە زەعیف  دەیبینێت، زەعیف نیە، بەڵام مەسەلەی دەنگدان خەڵکێک کە بزوتنەوەی خۆش دەوێت هەر ئیمانی بە دەنگدان نیە". 

له‌كۆنگره‌ خۆم كاندید ناكه‌مه‌وه‌، خۆم ئەو بڕگەیەم دانا کە رابەری گشتی یان هەر بەرپرسێک گۆڕانکاری بەسەردا بێت 
سەبارەت بەوەی ئایا جارێکی دیکە خۆی کاندید دەکاتەوە لە کۆنگرەی بزوتنەوە، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "من پێشتر رامگەیاندوە کە خۆم کاندید ناکەمەوە، وەختی خۆشی کە لەگەڵ کاک نەوشیروان لە ساڵی 1995 دانیشتین، لەبەرئەوەی من پێش راپەڕین علوم سیاسیم ئەخوێند کە گەرمەی کۆمەڵگەی مەدەنی بو حەزم ئەکرد کە وا شتێکی جوان هەم لە کوردستان و هەم لەناو حزبی خۆشماندا هەبێت، خۆم ئەو بڕگەیەم دانا کە رابەری گشتی یان هەر بەرپرسێک گۆڕانکاری بەسەردا بێت و ئاسایی بێت، بۆیە خۆم رامگەیاند کە خۆم کاندید ناکەمەوە".
وەکو خۆمان کێشەمان لەگەڵ هیچ کەسێکدا نیە و قەتیش کێشەمان نەبوە و حەزمان پێی نەکردوە
لەبارەی پەیوەندی بزوتنەوەی ئیسلامی کوردستان لەگەڵ لایەنەکانی دیکەی کوردستان، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز دەڵێت، "ئێمە وەکو خۆمان کێشەمان لەگەڵ هیچ کەسێکدا نیە و قەتیش کێشەمان نەبوە و حەزمان پێی نەکردوە، لەکاتێکدا ئەو هەمو شێرە پیاوە لە کۆتاییەکانی 1993دا لێمان شەهیدکرا و ئەو هێرشە ناڕەوایە کرایە سەرمان کە خیلافی ئەو رێککەوتنەش بو کە کرابو نابێت کەس دەست بۆ سەرکردایەتی یەکێتی و بزوتنەوە ببات بۆ ئەوەی ئەگەر شتەکە لە خوارەوە چارەسەربکرێت، بەڵام ئەوەبو هێرشیان کردە سەر جەنابی مامە عوسمان، لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە کە رێککەوتنمان کرد موتڵەقەن ئەو رێککەوتنە تێکنەچو، ئێستاش پەیوەنیدمان لەگەڵ پارتی و یەکێتی و هەمو حزبەکانی دیکە ئاساییە".

حزبە ئیسلامییەکان نەیاتوانیوە وێنەیەکی جیاواز لە حزبە عیلمانییه‌كان پێشکەش بکەن
لەوەڵامی ئەو پرسیارەی بۆچی حزبە ئیسلامییەکان لە کوردستان گەشە ناکەن، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز دەڵێت، "دو هۆکار هەیە، یەکێکیان دەرەکی و ئەوی دیکەیان ناوەکین، هۆکارە ناوەکیەکە ئەوەیە، حەقیقەت حزبە ئیسلامییەکان نەیاتوانیوە وێنەیەکی جیاواز لە حزبە عیلمانییه‌كان پێشکەش بکەن، بەڵێ الحمداللە دەستیان پاکە کە دەچنە وەزارەت و پەرلەمان، بەڵام ئەوە کافی نیە، بۆنمونە هەر لەناو حزبەکەی خۆیدا مانایا نیە ئەندامێکی حزبە ئیسلامییەکان دینارێکی نەبێت بەڵام کەسێک بڕوات لەوێ هەشت ملیۆن بخاتە گیرفانی ئەمە هەر خۆی ناعەدالەتییە، ئەمەش وایکرد کە خەڵکێک بێزاربێت و بڵێ بچم دەنگ بدەم فڵان بکەم بە وەزیر یان پەرلەمانتار بڕوات پارە و ئیمتیازات وەربگرێت کە ئەمە هۆکارێکە و بێزارییەکی لەناو حەرەکاتی ئیسلامی دروستکردوە". 
خەڵک نازانێت تا ئێستا رون نیە لەبەرچاویدا ئەگەر ئیسلامییەکان چونە سەر دەسەڵات چی ئەکەن، ئەم ناڕونییە وایکردوە هەم خەڵک ئەو دڵخۆشیەی هەیبو بە حەرەکاتی ئیسلامی بێتە خوار
وتیشی، "زۆر هەوڵماندا و داوامانکرد ستراتیجیەتێکی هاوبەش و تێڕوانینێکمان هەبێت بۆ چاکسازی و شێوەی دەسەڵات، واتا ئێستا ئێمە دەسەڵاتمان گرتە دەست چیە؟، خەڵک نازانێت تا ئێستا رون نیە لەبەرچاویدا ئەگەر ئیسلامییەکان چونە سەر دەسەڵات چی ئەکەن، ئەم ناڕونییە وایکردوە هەم خەڵک ئەو دڵخۆشیەی هەیبو بە حەرەکاتی ئیسلامی بێتە خوار هەم خۆشمان لەناو خۆماندا نەمانتوانی ئەو عەدالەت ریعایەت بکەین کە نەهێڵین ئەو کەسەی دەنێرین بۆ پەرلەمان یان دەینێرین بۆ وەزارەت سود ببینێت، ئەوەش غەڵەت بو".

لەبارەی هۆکارە دەرەکییەکان کە وایان کردوە هێزەکانی ئیسلامی گەشە نەکەن، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "ئێمە ئەو شیعارەی کە هەڵمانگرتوە بە گێڕانەوەی ئیسلامی بە ملیار دۆلار خەرج دەکرێت بۆ ئەوەی ئەو شیعارەی تۆ نەیەتە دی، ئەوەش یەکێکی ترە لەو هۆکارانە".
 ئێمە بەناوی یەکگرتوی ئیسلامی بەشداری هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقمان کرد و هیچ حەساسیەتێکمان نەبو
لەبارەی بەشداریکردنی بزوتنەوە لە هەڵبژاردنی رابردو، کە دوای ئەوەی چوە پەرلەمانی کوردستان، یەکگرتو ناوی فراکسیۆنەکەی گۆڕی، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز دەڵێت، "ئەوە یەکێکی ترە لەو هۆکارانەی کە جارێکی تر سەختە باسی برایەتی و هاولیستی بکەیت چونکە نەدەبو ئەوە بکرێت، ئێمە بەناوی یەکگرتوی ئیسلامی بەشداری هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقمان کرد و هیچ حەساسیەتێکمان نەبو، ئیتر ئەوە پاکییەتی بزوتنەوەی ئیسلامی پیشاندا، تەنانەت شەخسی خۆم ئەوەیکردم لە زاخۆوە بۆ سلێمانی و گەرمیان خۆشیان ئیعتراف دەکەن کە چیمان کردوە".
لەروی ئەخلاقییەوە نەدەبوایە ناوی ئەو فراکسیۆنەیان بگۆڕیایە، دەبوایە هەر بەناوی "بەرەی ئیسلاح" بوایە
لەوەڵامی ئەو پرسیارەی پێیانوایە یەکگرتو غەدری لێکردون، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "نازانم ناو بنرێت غەدر یان هەرچیەک بەڵام لەروی ئەخلاقییەوە نەدەبوایە ناوی ئەو فراکسیۆنەیان بگۆڕیایە، دەبوایە هەر بەناوی "بەرەی ئیسلاح" بوایە، بۆ ئەوەی کەوا ئێستا قسەیەکمان هەبێت بڵێن ئەم دو حزبە هیچ نەبێت هەنگاوێکمان نا".
ئەو گەندەڵییەی لە کوردستان هەیە سیستماتیکە، پەیوەندی بە شەخسەوە نیە و کەسێک بڕوات و کەسێکی تر بێت باشتربێت
لەبارەی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێم کە دو ساڵ بەسەر تەمەنیدا تێدەپەڕێت، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "ئەو گەندەڵییەی لە کوردستان هەیە سیستماتیکە، پەیوەندی بە شەخسەوە نیە و کەسێک بڕوات و کەسێکی تر بێت باشتربێت، موکینە کەسێک هەندێک هەنگاو بنێت بەئاڕاستەی باشتر، بەڵام زۆر بەسەختی باش ئەبێت، چونکە ئەو گەندەڵیە سیستماتیکە، ئەم حکومەتەش هەرچۆن بێت لەچاو حکومەتەکەی پێشودا رەنگە هەندێک هەنگاوی نابێت، هەندێک هەوڵیدابێت، بۆ ئەوەی کەوا هەندێک شت رێکبخات بەڵام تا ئێستاش وەکو ئەوەی قسەی لەسەر دەکرێت لە پەرلەمان و رۆژنامەکان نەیتوانیوە ئەو چاکسازیەی کە سەرەتا باسیکرد نەیتوانیوە جێبەجێ بکات".
چەندەها سەر دروستبوە، ئەم سەرانە نایەوێت هەمو شتێک تەسلیمی حکومەت بکات
لەبارەی ئەوەی ئایا ئەم حکومەتە دەسەڵاتی تەواوەتی نیە یاخو هۆکاری چیە ناتوانێت ئەو بڕیارانە جێبەجێ بکات کە سەرەتا داویەتی، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وتی، "لەم کیانەدا چەندەها سەر دروستبوە، ئەم سەرانە نایەوێت هەمو شتێک تەسلیمی حکومەت بکات، جا ئەم سەرانە چ لەناو حزبێکدا بێت چ لەناو هەم هەرێمێکدا بێت دروستبوە، لەبەرئەوە زۆر سەختە ئەمانە ملبدەن بە حکومەت، ئەو رۆشنبیریەشمان نیە وەکو ئەمریکا کە هەمویان کۆبونەوە و وڵاتێکیان دروستکرد بەناوی ویلایەتە یەکگرتوەکان و هەندێک لە ئازادییەکانی خۆیان دا بە حکومەتێکی مەرکەزی، ئەوەش وەزعی حکومەتەکەیە لەجیاتی گەشەی کۆمەڵایەتی و ئابوری هەمو کاری بوە بەوەی کە چۆن داهات کۆبکاتەوە و موچە دابەشبکات، ئەمە زۆر زۆر خراپە کاری حکومەت ببێت بەوەی وەکو بایەعی موچە دابەشبکات".
دەستورێکی مەدەنیمان ده‌وێت بە مەرجەعییەتێکی ئیسلامی
لەبارەی دەستوری هەرێمی کوردستان، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز دەڵێت، "ئەگەر ئێمە خۆمان حاکم بین بە تاکید ئێمە دەستورێکی مەدەنیمان ده‌وێت بە مەرجەعییەتێکی ئیسلامی، ئەمما ئێستا باوی دەوڵەتی عیلمانی نەماوە نەماوە زۆر کەم مەگەر لە فڕەنسا و چین و چەند شوێنی تر ماوە، ئەمریکا و بریتانیا دەوڵەتی مەدەنین، دەوڵەتی مەدەنی لەگەڵ دین هیچ دژایەتیەکی وایان نیە، ئێستا لە ئەمریکا ژنی محاجەبە لە کۆشکی سپییە ئەمە واتا دەوڵەتێکی عیلمانی نیە بەڵام لە فڕەنسا هەر رێگەنادات حیجابیش بکات، ئێمەش بۆ کوردستان دەوڵەتێکی مەدەنیمان دەوێت کە ئەو سیفاتانەی لە دەوڵەتی مەدەنیدا هەیە لەویشدا هەبێت، بەڵام لە هەموی گرنگتر و بەهێز دەوڵەتی مەدەنی بەهیچ شێوەیەک دژ بە دین نیە".

پەیوەست بەوەی ئەوان دەیانەوێت سیستمی حوکمڕانی لە دەستورەکەدا چۆن بێت، عیرفان عەلی عەبدولعەزیز دەڵێت، "ئێمە وەختی خۆشی وتومانە سیستم پەرلەمان بێت، ئێمە نەدەوڵەتین و نە هیچ، ئەگەر دەوڵەت بین جیایە، ئێستا کیانێکی فیدڕاڵین لەناو عێراقدا پەرلەمانی بێت باشترە، چونکە تۆ کیانەکەت پارێزراوە و پێویست ناکات کەسێکی دیکە هەبێت، ئەوکات پەرلەمان حکومەت دیاریدەکات و لێپرسینەوەی لەگەڵدا دەکات، بەڵام ئێستا دیارنیە کێ محاسەبەی کێ دەکات، چونکە کەس نازانێت سیستمەکە چیە".

نیشانەکردن

بزوتنەوەی ئیسلامی